Hafan

 Y Swyddfa

 Y Cyfundeb

 Newyddion

 Canolfannau

 Dogfennau

 Cyhoeddiadau

 Ariannol

 Eiddo

 Dolenni

	Papur Wythnosol Eglwys Bresbyteraidd Cymru

Prinder? Pa Brinder?

Achos dirfawr lawenydd i mi – os dim ond am un ennyd hynod fer yn ddiweddar – fu darllen y canlynol dan bennawd bras yn un o bapurau’r Wasg Gymraeg. Brenin bach! Pa angen, wedi’r cwbl, meddyliais, oedd ’na i bryderu ynghylch cyflwr y weinidogaeth?

GORMOD O YMGEISWYR

Dyna’r teitl, ac wele, oddi tano, yn ysgrifenedig:

‘Yr wythnos ddiweddaf cynhelid Sasiwn Chwarterol Methodistiaid Calfinaidd De Cymru ym Mhenybont-ar-Ogwr … Daeth cenadwri o Gyfarfod Misol Dwyrain Morgannwg yn amlygu pryder dwfn ynghylch y ffaith bod njfer mawr o efrydwyr yn awr dan ddisgyblaeth i’w cymhwyso ar gyfyr gweinidogaeth y Cyfundeb. Yr oeddynt hwy yno o’r farn bod yr amser yn aeddfed i Gymdei­thasfaoedd y De a’r Gogledd edrych i mewn i’r mater yn ddifrifol i’r amcan o geisio gweled a deall a oes gormod o wŷr ifanc yn cael eu derbyn i’r weinidogaeth, ac, os felly, i ddyfeisio rhyw foddion i gadw rheolaeth fanylach ac effeithiolach ary cyflenwad.’

Mewn geiriau eraill, llai syber, yr oedd angen didoliad, neu, fel a ddigwyddodd yn hanes geifr Eryri drueiniaid, roedd angen cull!

Er, cystal prysuro i egluro debyg. Mae’n wir mai rai dyddiau’n ôl y darllenais yr uchod eithr wrth ffowla ymhlith bob mathau o nialwch sy’n dragwyddol gasglu trybola o lwch yn y daflod acw y bu hynny. Cydio mewn cyfrol dra swmpus yn dwyn y teitl The Complete Family Lawyer, o bob dim, wnes i. Nid ’mod i’n bwriadu mynd i gyfraith yn erbyn yr un enaid byw cofier, a dyn a ŵyr o ble y daethai hi acw yn y lle cyntaf. Roedd hi’n llwydni drosti ond wrth ei hagor beth syrthiodd o’i phlygion, hwnnw wedi melynu a breuo, ond darn o ddalen hen bapur ‘newydd’(!) Cymraeg – un o bapurau Môn gellid tybio, yr Herald o bosib neu’n wir Y Clorianydd o barchus, beraroglus goffadwriaeth. Rwy’n dweud hynny am fod ar ochr arall iddo hen lun o Gyngor Sir Cyntaf yr Ynys yn cynnwys oddeutu hanner cant a rhagor o batriarchiaid barfog, bloneg­og, porthiannus odiaeth yr olwg, er mai’r cofnod am gyflwr honedig, hynod iach yr weinidogaeth i lawr tua’r Sowth ’na a ddenodd fy sylw pennaf i.

Does yr un dyddiad ar gyfyl y darn ond gan fod cyfeiriad mewn cofnod arall rywle at Neville Chamberlain, y Prif Weinidog, mae’n ddiogel maentumio mai rywbryd rhwng 1937 a 1940 yw’r cyfnod dan sylw. Cyfnod o lawnder mawr roedd hi’n amlwg. Dyddiau dedwydd dros ben.

Hoffais ’run pryd, mewn cornel arall o’r un ddalen farn huawdl un yn dwyn yr enw Gamut a honnai fod yn feirniad cerdd y Liverpool Daily Post am ansawdd y canu cynulleidfaol a glywsai ychydig ddyddiau ynghynt ym ‘Moriah Chapel’, Llangefni –

‘It was full and balanced with great energy and attack’, tystia, ‘the intonation was good in spite of a tendency to sharpness in the sopranos; the basses were remarkably firm … sung with fluent expression and much tremendous energy. All was very expressive’.

A dyna ni’n gwybod yr un pryd beth oedd stad caniadaeth y cysegr tua’r Llangefni ’na ddeng mlynedd a thrigain yn ôl. Rhaid i ddyn droi i mewn i Moreia ryw fore Sul i weld a yw hi felly o hyd yno. Dim ond gobeithio fod sopranos fy hen sir enedigol annwyl yn llai siarp a gwichlyd nag a fuont! Er nad oes yr un dystiolaeth fod ’na unrhyw fath o stampîd am y weinidogaeth ymhlith eglwysi Cyfarfod Misol Dwyrain Morgannwg erbyn heddiw chwaith; ac nid ‘cyl’ yn sicr fyddai’r angen y dwthwn hwn!

‘Cyl’ wir! Onid cri am drefn o warchod­aeth gaeth ddylai hi fod bellach canys aeth y rhywogaeth honno yn brinnach na’r un panda gyda pheryg enbyd iddi ddiflannu’n gyfangwbl ac am byth oddi ar wyneb yr hen ddaear ’ma. Does bosib nad oes yn rhywle rywun o galibr neu o wehelyth David Attenborough a’i siort all ddod i’r adwy i ymgyrchu er sicrhau ei pharhad!

William Owen (Borth-y-gest)

English